Materiały edukacyjne

TEKSTY JUBILEUSZOWE

W związku z Rokiem Jubliwuszowym Gabinetu Edukacji Filmowej rozpoczynamy publikację wybranych artykułów krytycznych i analitycznych. Życzymy miłej lektury Naszym Wiernym Czytelnikom. 

Teksty Jubileuszowe
Alina Madej (Uniwersytet Śląski)

„Nie ma dziś filmu dla wszystkich, a film dla wybranych, dla niektórych, jest dla mnie, wyrosłego z dawnej tradycji kina, czymś nie do przyjęcia, wielką klęską i całkowitą przegraną" [1]. Ostatnie lata [2] twórczości Andrzeja Wajdy zdają się świadczyć o tym, że reżyser podjął desperacką próbę wskrzeszenia tego modelu kina, który miałby w jego przeświadczeniu spełniać wymagania i oczekiwania szerokiej publiczności filmowej. Jest przyzwyczajony do głębokiego rezonansu, jaki zazwyczaj wywoływała jego twórczość i uważa, że kino ma rację bytu jedynie w bezpośredniej, gwałtownej nawet i bolesnej konfrontacji z widownią. Już odbiór „Pierścionka z orłem w koronie" (1992) — filmu, który miał przywoływać ideowe tradycje polskiej szkoły filmowej i weryfikować historię opowiedzianą w „Popiele i diamencie" — powinien odwieść twórcę od zamysłu programowego nawiązania do swych wcześniejszych dokonań i artystycznych niespełnień. Realizacja „Wielkiego Tygodnia" (1996) — Wajda myślał o niej już w latach sześćdziesiątych — potwierdziła jedynie, że artysta zaczął rozmijać się z czasem, w który wcześniej z takim wyczuciem potrafił „wpisać" swą twórczość.

Alicja Helman

Klasycznym tematem feminizmu, z chwilą, gdy bierze na warsztat problematykę filmową, jest obraz kobiety. W myśl interpretacji feministycznej obrazy kobiet, które znajdujemy w filmach, są wytworem kultury mężczyzn (patriarchalnej bądź fallocentrycznej, jak ją nazywają feministki), która zapośrednicza widzenie oraz rzutuje na to, co jest widziane i jak jest widziane. Filmy, także te adresowane do kobiet, a niekiedy nawet realizowane przez kobiety — podporządkowane obowiązującym wzorcom kulturowym — przedstawiają obrazy kobiet takich, jakimi widzą je lub pragnęliby je widzieć mężczyźni. Obrazy te ukazują zatem nie tyle rzeczywiste kobiety, w specyficznym kontekście historycznym i społecznym, ile wyobrażenia o nich, podporządkowane życzeniowej projekcji bądź będące wyrazem lęku przed kobietami. „Kobiece" jawi się zatem jako „wieczne", niezmienne, tajemnicze i często niebezpieczne.

Elżbieta Ostrowska
„Kobieta może bądź milczeć, bądź pisać, traktując swoje pisanie jako milczenie" to stwierdzenie Alicji Helman w lapidarny sposób oddaje istotę przemyśleń współczesnego feminizmu na temat pozycji, jaką kobieta może zająć w obszarze języka, który — tak jak i cała kultura — jest zawłaszczony przez mężczyzn. Zakodowane w strukturach języka, zwłaszcza mówionego, męskie doświadczenie i męska świadomość uniemożliwiają kobiecie zajęcie w języku pozycji podmiotowej. Oczywiście, można dyskutować, czy „słowo" rzeczywiście jest „męskie". Niewątpliwie jednak warto zwrócić uwagę na to, że milczenie Ady, głównej bohaterki filmu Jane Campion „Fortepian" (1992) z łatwością daje się zinterpretować jako realizacja tego feministycznego postulatu...
Alicja Helman

Film kłamie. Czyni to na wiele różnych sposobów, zgodnie z intencją i wolą twórcy, czasem wbrew niemu, najczęściej poza jego świadomością. Interesuje mnie zwłaszcza jeden z możliwych rodzajów tego kłamstwa, którego ujawnianiu i demaskowaniu służy metoda zwana dekonstrukcją. Kłamstwo to można by nazwać kłamstwem ukrytym w znaczeniu filmu. Film opowiada nam jakąś historię, przekazując jej łatwe do odczytania znaczenie, ale czyni to w taki sposób, iż maskuje inne znaczenie opowieści, nie tak oczywiste, mniej satysfakcjonujące widza. Bezpośredni odbiór owego niejasnego znaczenia zapewne zepsułby widzowi przyjemność, po którą przyszedł do kina.

Alicja Helman

Sukces filmu Jamesa Ivory'ego „Okruchy dnia" związany jest ze sposobem wykorzystania powieści Kazuo Ishigury „U schyłku dnia", która była podstawą adaptacji. Mistrzowska technika reżyserska i styl Ivory'ego mogły zabłysnąć pełnią blasku w zetknięciu z doskonałym materiałem literackim. Ściśle rzecz ujmując, Ivory nie adaptuje Ishigury, nie dostosowuje powieści do wymogów kina, nie stara się jej ufilmowić za wszelką cenę; to dokonuje się samo, na marginesie, w trakcie tych czynności twórczych, które najlepiej byłoby określić mianem próby zachowania pierwowzoru. Ivory wpisuje powieść w film, co w kinie jest zabiegiem rzadko spotykanym, a udaje się jeszcze rzadziej. Przed Ivorym w pełni udało się to tylko Bressonowi w „Dzienniku wiejskiego proboszcza".

Ewelina Nurczyńska-Fidelska

Niniejszy szkic [1] nie jest próbą zgłębienia tajemnicy wielkości i popularności utworów Henryka Sienkiewicza, której istotnym w kulturze znakiem są ich filmowe adaptacje. Przyjęta przeze mnie stricte filmoznawcza opcja pozwoli jedynie wskazać te prymarne właściwości tak prozy Sienkiewicza, jak i samego filmu, które sprawiają, że właśnie kino tak często i tak chętnie powieści mistrza literackiego opowiadania czyniło przedmiotem swej fascynacji. To zagadnienie ewokuje problem, a właściwie pytanie następne — jakie filmowe oczekiwania publiczności kinowej owe adaptacje zaspokajają, decydując o ich niezwykłej popularności. Filmoznawcza perspektywa nakaże również zwrócić uwagę czytelnika na to, jak własne, artystyczne doświadczenie kina wpływało na sposób realizacji owych adaptacji, na ich konwencje gatunkowe i stylistyczne.

Elżbieta Ostrowska

Otaczający nas świat byłby nie dającym się opanować chaosem, gdyby nie rozmaitego rodzaju klasyfikacje i rozróżnienia. Ich istnienie zaspokaja naszą potrzebę ładu i porządku, a przynajmniej tworzy ich iluzję. Porządkujemy rzeczywistość na wiele rozmaitych sposobów, stosując rozmaite kryteria podziałów, próbując odnaleźć w przypadkowości i zmienności strumienia rzeczywistości jakąś regułę czy też zasadę. Najczęściej poszukujemy w świecie zasady podobieństwa i różnicy. O znaczeniu tej ostatniej pisano wielokrotnie, by wspomnieć tylko pisma Ferdynanda de Saussure'a, inicjatora badań semiotycznych, który twierdzi, iż różnica jest źródłem wszelkiego znaczenia, czy też prace z dziedziny psychoanalizy, dowodzące, iż „różnica" ma zasadnicze znaczenie w naszym życiu psychicznym, bo pozwala na konstrukcję własnego „ja" i warunkuje seksualną tożsamość [1].

Zbyszko Melosik

Jeden z krytyków dyskursu idealnego ciała, C. Edgley, napisał ironicznie: „Ani nauka, ani medycyna nigdy nie znalazły perfekcyjnego ciała. Lecz to nie powstrzymało ludzi od jego poszukiwania. Chociaż nauka nie potrafiła tego dokonać, to jednak współczesnej kulturze popularnej z pewnością się to udało. Perfekcyjne ciało jest szczupłe..." [1]. Ciało takie znalazło bez wątpienia swoje uosobienie w aktualnie obowiązującym ideale kobiecości...

UWAGA! Ten serwis używa pliki cookies

Brak zmiany ustawienia przeglądarki oznacza zgodę na to. Czytaj więcej…

Rozumiem. Zamknij okno.

Cookies

Dokładamy wszelkich starań, aby prowadzony serwis ułatwiał każdemu użytkownikowi przeglądanie strony. Dlatego w trosce o bezpieczeństwo i wygodę zakupów informujemy, że poruszając się po stronie wyrażasz zgodę na wykorzystywanie przez stronę plików cookies. Istnieje możliwość korzystania ze strony internetowej bez wykorzystywania mechanizmu cookies, ale może to oznaczać, że niektóre funkcje lub usługi witryny nie będą działać poprawnie. Jeśli nie wyrażasz zgody na korzystanie z plików cookies powinieneś zaznaczyć w ustawieniach przeglądarki opcję odrzucania plików cookies lub sygnalizowania ich przesłania.

Czym są pliki cookies?

Pliki cookies (w dosłownym tłumaczeniu: ciasteczka) są to małe pliki tekstowe, wysyłane i przechowywane w Urządzeniu, z którego użytkownik łączy się z Internetem i wchodzi na stronę internetową Pliki te są bardzo pożyteczne, gdyż pozwalają "stronie" rozpoznać preferencje użytkownika. Plik cookie zazwyczaj zawiera nazwę strony internetowej z której pochodzi, "długość życia" pliku (to znaczy czas jego istnienia), oraz wartość, którą jest zazwyczaj przypadkowo wygenerowany unikalny numer.

Najczęściej pliki cookies są używane do:

  1. zapamiętywania danych, takich jak informacje wpisywane do formularzy czy danych logowania,
  2. identyfikacji użytkowników jako zalogowanych,
  3. zapamiętywania ustawień użytkowników dotyczących układu strony, rozmiaru tekstu, preferencji i kolorów,
  4. pokazywania użytkownikom, że są zalogowani na naszej stronie internetowej,
  5. wymiany informacji z partnerami handlowymi w celu świadczenia usług na naszej stronie internetowej. Informacje udostępniane w ten sposób są wykorzystywane wyłącznie do dostarczania usług, produktów i funkcji i nie są wykorzystywane do innych celów.

Do czego wykorzystujemy pliki cookies?

Wykorzystujemy pliki cookies do obserwacji sposobów użytkowania strony, dzięki czemu możemy zapewnić wygodę i bezpieczeństwo dokonywania zakupów. Korzystając z plików cookies nie przechowujemy Twoich danych osobowych, ani innych poufnych informacji.

Rodzaje wykorzystywanych Cookies

Stosowane przez nas cookies są bezpieczne dla Urządzenia Użytkownika. W szczególności tą drogą nie jest możliwe przedostanie się do Urządzeń Użytkowników wirusów lub innego niechcianego oprogramowania lub oprogramowania złośliwego. Pliki te pozwalają zidentyfikować oprogramowanie wykorzystywane przez Użytkownika i dostosować Serwis indywidualnie każdemu Użytkownikowi. Cookies zazwyczaj zawierają nazwę domeny z której pochodzą, czas przechowywania ich na Urządzeniu oraz przypisaną wartość.  Wykorzystujemy dwa typy plików cookies:
  1. Cookies sesyjne: są przechowywane na Urządzeniu Użytkownika i pozostają tam do momentu zakończenia sesji danej przeglądarki. Zapisane informacje są wówczas trwale usuwane z pamięci Urządzenia. Mechanizm cookies sesyjnych nie pozwala na pobieranie jakichkolwiek danych osobowych ani żadnych informacji poufnych z Urządzenia Użytkownika.
  2. Cookies trwałe: są przechowywane na Urządzeniu Użytkownika i pozostają tam do momentu ich skasowania. Zakończenie sesji danej przeglądarki lub wyłączenie Urządzenia nie powoduje ich usunięcia z Urządzenia Użytkownika. Mechanizm cookies trwałych nie pozwala na pobieranie jakichkolwiek danych osobowych ani żadnych informacji poufnych z Urządzenia Użytkownika.

Możliwość określenia warunków przechowywania lub uzyskania dostępu przez cookies

  1. Istnieje możliwość takiego skonfigurowania każdej przeglądarki internetowej, aby całkowicie lub częściowo wyłączyć możliwość przechowywania plików cookies na dysku twardym komputera lub innego urządzenia wykorzystywanego w celu przeglądania stron internetowych. Brak wyrażenia akceptacji plików cookie nie oznacza braku możliwości korzystania z strony.
  2. Użytkownik może samodzielnie i w każdym czasie zmienić ustawienia dotyczące plików Cookies, określając warunki ich przechowywania i uzyskiwania dostępu przez pliki Cookies do Urządzenia Użytkownika. Zmiany ustawień, o których mowa w zdaniu poprzednim, Użytkownik może dokonać za pomocą ustawień przeglądarki internetowej lub za pomocą konfiguracji usługi. Ustawienia te mogą zostać zmienione w szczególności w taki sposób, aby blokować automatyczną obsługę plików cookies w ustawieniach przeglądarki internetowej bądź informować o każdorazowym zamieszczeniu Cookies na urządzeniu Użytkownika. Szczegółowe informacje o możliwości i sposobach obsługi plików cookies dostępne są w ustawieniach oprogramowania (przeglądarki internetowej).
  3. Użytkownik może w każdej chwili usunąć pliki Cookies korzystając z dostępnych funkcji w przeglądarce internetowej, której używa.
  4. Ograniczenie stosowania plików Cookies, może wpłynąć na niektóre funkcjonalności dostępne na stronie internetowej Serwisu.