Materiały edukacyjne

TEKSTY JUBILEUSZOWE

W związku z Rokiem Jubliwuszowym Gabinetu Edukacji Filmowej rozpoczynamy publikację wybranych artykułów krytycznych i analitycznych. Życzymy miłej lektury Naszym Wiernym Czytelnikom. 

Teksty Jubileuszowe
Mirosław Pęczak

Zdania w sprawie mocy perswazyjnych telewizji były i są mocno podzielone. W dzisiejszej Polsce zarysowuje się istotna różnica sądów w tej kwestii, na przykład między politykami a socjologami, badaczami opinii publicznej. Ci pierwsi zdają się wierzyć starej teorii o omnipotencji mediów masowych, ci drudzy wiedzą, że skuteczność oddziaływania środków przekazu zależy od wielu czynników, podane zaś w formie apelu czy hasła przekazywane treści nie zawsze trafiają do odbiorcy zgodnie z intencjami nadawcy.

Marek Hendrykowski

Musical arcydziełem sztuki filmowej? To chyba niemożliwe. Jeszcze do niedawna podobny pomysł uchodziłby za oczywistą uzurpację. Musical to przecież kino gatunków, a więc — w świetle tradycyjnych kryteriów — sfera biegunowo przeciwstawna kinu autorskiemu, z którym tradycyjnie identyfikowane są filmowe arcydzieła. A jednak... W rankingu przeprowadzonym [w połowie lat 90. — przyp. red.] na łamach „Kwartalnika Filmowego", [w związku ze stuleciem kina — przyp. red.], współcześni wybitni znawcy sztuki filmowej w zaskakująco dużej liczbie oddali swoje głosy właśnie na musicalowy film Boba Fosse'a, dzięki czemu znalazł się on na liście najwybitniejszych dzieł w historii kina.

Waldemar Frąc

Przemoc w życiu społecznym i kulturowym przyjmuje coraz to nowe formy, bardziej wyszukane i szokujące. Mamy w tej sprawie do czynienia z nieustanną transgresją, przekraczaniem kolejnych, zdawałoby się nienaruszalnych, granic. Formy zadawania bólu i cierpienia stają się wciąż bardziej drastyczne; jesteśmy świadkami, jak dokonuje się poszukiwanie nowości za wszelką cenę (bo za cenę życia). Także wiek „aktorów okrucieństwa" zastraszająco się obniża: dziś nie możemy być pewni, czy dziecięce zabawy to pełne radości igraszki, czy też najokrutniejsze formy doświadczeń. Pojawiają się jednak głosy, że nie można mówić o narastaniu przemocy w historycznym następstwie, gdyż nie posiadamy żadnej stałej porównawczej, dzięki której moglibyśmy ocenić, czy w przeszłości było jej mniej (należałoby przy tym uwzględnić, czy przemoc zawsze oznaczała to samo) [1]. Historia kultury i sztuki zdaje się potwierdzać, że przemoc jest wpisana na zawsze w ludzkie dzieje. Czy zatem jest to zjawisko ponadczasowe, na które nie mają wpływu uwarunkowania historyczne?

Piotr Sitarski

Tytuł powyższy zawiera dwa niejednoznaczne określenia. Nie wiadomo bowiem, kim jest autor (zwłaszcza amerykański) oraz na czym polegać ma jego samoświadomość. Gdy mowa o twórcy dzieła filmowego, nieodmiennie przychodzą na myśl rozważania Andre Bazina dotyczące reżysera — autora. W swoim szkicu „Polityka autorska" [1] Bazin stwierdza, że polityka autorska w filmie jest tylko zastosowaniem w tej dziedzinie pojęcia ogólnie przyjętego w twórczości indywidualnej. Pociąga to za sobą dobre i złe następstwa. Dobre — bo film przestaje być mechaniczną rejestracją rzeczywistości, a staje się pełnoprawną sztuką. Chodzi tu oczywiście o sztukę rozumianą na sposób modernistyczny, a więc autoteliczną dziedzinę realizacji zdolności twórczych czy wręcz stwórczych, genialnego ducha artysty. Podniesienie filmu do rangi sztuki przez dodanie mu autora ma jednak i złe strony. Film bowiem zdecydowanie różni się od poezji i malarstwa, a główne różnice leżą nie w technice, lecz w ekonomii. Ogromne nakłady finansowe niezbędne do jego produkcji czynią z filmu sztukę kolektywną, to zaś kłóci się z polityką autorską. W efekcie utwory doskonałe powstałe w warunkach produkcji zespołowej, na przykład w studiach Hollywoodu, a priori strącone zostają przez krytyków w otchłań rozrywki masowej [2].

Ewelina Nurczyńska-Fidelska

20 września 1961 roku w trakcie realizacji filmu „Pasażerka" ginie w wypadku samochodowym Andrzej Munk. 20 września 1963 roku odbywa się premiera „Pasażerki", dzieła, które przez twórcę nie zostało ukończonego. O kształcie jego zamkniętej już, ekranowej postaci zadecydowali przyjaciele i współpracownicy, a wśród nich reżyser Witold Lesiewicz, pisarz Wiktor Woroszylski, autor słów płynących z ekranu, na którym pojawiają się pierwsze kadry filmu: nie zamierzamy dopowiadać tego, czego nie zdążył dopowiedzieć jej („Pasażerki" przyp. E. N.-F.) twórca...

Tadeusz Lubelski

Filmowe „Panny z Wilka" rozpoczynają się krótką, składającą się z ośmiu ujęć sekwencją, która rozgrywa się współcześnie: na cmentarzu, w wieczór Święta Zmarłych, stary człowiek rozmyśla nad czyimś grobem. Ten człowiek to Jarosław Iwaszkiewicz. Trzykrotnie widzimy jego twarz w zbliżeniu, przy czym trzecie z tych zbliżeń jest zmontowane z początkiem następnej sekwencji: ze zbliżeniem twarzy Daniela Olbrychskiego w roli bohatera filmu — Wiktora Rubena, stojącego nad innym grobem, w innym czasie, w toku fikcyjnej akcji filmu. Obrazom tej wstępnej sekwencji towarzyszy motyw muzyczny z „I Koncertu skrzypcowego" Karola Szymanowskiego. Ten sam motyw złączony jest z ostatnimi ujęciami filmu, przedstawiającymi odjazd Wiktora. I znowu zestawione są z sobą te dwie twarze; dzięki montażowi odbywa się nawet trzykrotnie wymiana spojrzeń między siedzącymi w pociągu Rubenem–Olbrychskim a Iwaszkiewiczem. Za trzecim razem Iwaszkiewicz odwraca głowę w stronę okna; następne ujęcie przedstawia to, na co pisarz patrzy: współczesny zimowy pejzaż, który może obejrzeć każdy dojeżdżający do Warszawy pasażer, rzadko rozrzucone bloki, białe zimne przedmieście.

Grażyna Stachówna

Artyści filmowi w każdym czasie wyjeżdżali z Polski, by poza granicami kraju szukać uznania dla swoich osiągnięć, większych możliwości twórczych oraz zapewne także większej sławy i pieniędzy [1]. Dwaj pionierzy polskiego kina, Kazimierz Prószyński i Bolesław Matuszewski, jeszcze w XIX wieku we Francji szukali miejsca dla swoich pomysłów — Prószyński z wynalazkiem pleografu, polskiego aparatu kinematograficznego [2], Matuszewski z pierwszą teorią filmową [3]. W latach dwudziestych do Hollywood dotarli, by zrobić tam znaczącą karierę, aktorka Pola Negri [4] i reżyser Ryszard Bolesławski [5]. W Paryżu znalazł azyl po rewolucji bolszewickiej Władysław Starewicz [6], pionier filmu lalkowego. U zarania kinematografii kariery aktorskie robili Antoni Fertner w Rosji, Helena Makowska we Włoszech i Stasia Napierkowska we Francji.

UWAGA! Ten serwis używa pliki cookies

Brak zmiany ustawienia przeglądarki oznacza zgodę na to. Czytaj więcej…

Rozumiem. Zamknij okno.

Cookies

Dokładamy wszelkich starań, aby prowadzony serwis ułatwiał każdemu użytkownikowi przeglądanie strony. Dlatego w trosce o bezpieczeństwo i wygodę zakupów informujemy, że poruszając się po stronie wyrażasz zgodę na wykorzystywanie przez stronę plików cookies. Istnieje możliwość korzystania ze strony internetowej bez wykorzystywania mechanizmu cookies, ale może to oznaczać, że niektóre funkcje lub usługi witryny nie będą działać poprawnie. Jeśli nie wyrażasz zgody na korzystanie z plików cookies powinieneś zaznaczyć w ustawieniach przeglądarki opcję odrzucania plików cookies lub sygnalizowania ich przesłania.

Czym są pliki cookies?

Pliki cookies (w dosłownym tłumaczeniu: ciasteczka) są to małe pliki tekstowe, wysyłane i przechowywane w Urządzeniu, z którego użytkownik łączy się z Internetem i wchodzi na stronę internetową Pliki te są bardzo pożyteczne, gdyż pozwalają "stronie" rozpoznać preferencje użytkownika. Plik cookie zazwyczaj zawiera nazwę strony internetowej z której pochodzi, "długość życia" pliku (to znaczy czas jego istnienia), oraz wartość, którą jest zazwyczaj przypadkowo wygenerowany unikalny numer.

Najczęściej pliki cookies są używane do:

  1. zapamiętywania danych, takich jak informacje wpisywane do formularzy czy danych logowania,
  2. identyfikacji użytkowników jako zalogowanych,
  3. zapamiętywania ustawień użytkowników dotyczących układu strony, rozmiaru tekstu, preferencji i kolorów,
  4. pokazywania użytkownikom, że są zalogowani na naszej stronie internetowej,
  5. wymiany informacji z partnerami handlowymi w celu świadczenia usług na naszej stronie internetowej. Informacje udostępniane w ten sposób są wykorzystywane wyłącznie do dostarczania usług, produktów i funkcji i nie są wykorzystywane do innych celów.

Do czego wykorzystujemy pliki cookies?

Wykorzystujemy pliki cookies do obserwacji sposobów użytkowania strony, dzięki czemu możemy zapewnić wygodę i bezpieczeństwo dokonywania zakupów. Korzystając z plików cookies nie przechowujemy Twoich danych osobowych, ani innych poufnych informacji.

Rodzaje wykorzystywanych Cookies

Stosowane przez nas cookies są bezpieczne dla Urządzenia Użytkownika. W szczególności tą drogą nie jest możliwe przedostanie się do Urządzeń Użytkowników wirusów lub innego niechcianego oprogramowania lub oprogramowania złośliwego. Pliki te pozwalają zidentyfikować oprogramowanie wykorzystywane przez Użytkownika i dostosować Serwis indywidualnie każdemu Użytkownikowi. Cookies zazwyczaj zawierają nazwę domeny z której pochodzą, czas przechowywania ich na Urządzeniu oraz przypisaną wartość.  Wykorzystujemy dwa typy plików cookies:
  1. Cookies sesyjne: są przechowywane na Urządzeniu Użytkownika i pozostają tam do momentu zakończenia sesji danej przeglądarki. Zapisane informacje są wówczas trwale usuwane z pamięci Urządzenia. Mechanizm cookies sesyjnych nie pozwala na pobieranie jakichkolwiek danych osobowych ani żadnych informacji poufnych z Urządzenia Użytkownika.
  2. Cookies trwałe: są przechowywane na Urządzeniu Użytkownika i pozostają tam do momentu ich skasowania. Zakończenie sesji danej przeglądarki lub wyłączenie Urządzenia nie powoduje ich usunięcia z Urządzenia Użytkownika. Mechanizm cookies trwałych nie pozwala na pobieranie jakichkolwiek danych osobowych ani żadnych informacji poufnych z Urządzenia Użytkownika.

Możliwość określenia warunków przechowywania lub uzyskania dostępu przez cookies

  1. Istnieje możliwość takiego skonfigurowania każdej przeglądarki internetowej, aby całkowicie lub częściowo wyłączyć możliwość przechowywania plików cookies na dysku twardym komputera lub innego urządzenia wykorzystywanego w celu przeglądania stron internetowych. Brak wyrażenia akceptacji plików cookie nie oznacza braku możliwości korzystania z strony.
  2. Użytkownik może samodzielnie i w każdym czasie zmienić ustawienia dotyczące plików Cookies, określając warunki ich przechowywania i uzyskiwania dostępu przez pliki Cookies do Urządzenia Użytkownika. Zmiany ustawień, o których mowa w zdaniu poprzednim, Użytkownik może dokonać za pomocą ustawień przeglądarki internetowej lub za pomocą konfiguracji usługi. Ustawienia te mogą zostać zmienione w szczególności w taki sposób, aby blokować automatyczną obsługę plików cookies w ustawieniach przeglądarki internetowej bądź informować o każdorazowym zamieszczeniu Cookies na urządzeniu Użytkownika. Szczegółowe informacje o możliwości i sposobach obsługi plików cookies dostępne są w ustawieniach oprogramowania (przeglądarki internetowej).
  3. Użytkownik może w każdej chwili usunąć pliki Cookies korzystając z dostępnych funkcji w przeglądarce internetowej, której używa.
  4. Ograniczenie stosowania plików Cookies, może wpłynąć na niektóre funkcjonalności dostępne na stronie internetowej Serwisu.