Materiały edukacyjne

TEKSTY JUBILEUSZOWE

W związku z Rokiem Jubliwuszowym Gabinetu Edukacji Filmowej rozpoczynamy publikację wybranych artykułów krytycznych i analitycznych. Życzymy miłej lektury Naszym Wiernym Czytelnikom. 

Teksty Jubileuszowe
Grażyna Stachówna

Nie ma co ukrywać, sztuka filmowa ma wielkie długi wobec teatru. Najpierw filmoznawcy mówili o tym głośno, analizowali związki i wpływy, potem, zajęci budowaniem autonomii swojej dyscypliny, przestali czuć się zależni, uznali pokrewieństwo z teatrem za rzecz oczywistą i zajęli się szczegółowym opisywaniem estetyki własnego medium. Potem z wyraźną dumą zaczęli dostrzegać wpływ sztuki filmowej na inscenizacje teatralne, a z latami wykształciło się nawet przekonanie, że bez względu na to jak było na początku XX wieku, na jego końcu film ma nie tylko więcej publiczności, ale potrafi do niej przemawiać w sposób bardziej zajmujący niż wszystkie inne sztuki widowiskowe.

Alicja Helman

1. Adaptacja jest praktyką kinową, której znaczenie wyrasta poza obróbkę materiału literackiego, przeznaczonego do sfilmowania, jak przywykło się sądzić. Adaptacji podlega bowiem wszystko, co zostaje transponowane na ekran, a powszechnie wiadomo, iż film przyswaja ogromny i bardzo różnorodny repertuar zarówno tradycji kulturowej, jak i współczesnej kultury oraz cywilizacji. Film reprodukuje fizyczną rzeczywistość otaczającego nas świata in crudo, cywilizacyjne i kulturowe otoczenie człowieka, materiał powstałych sztuk, zdobycze technologiczne nowych mediów. Wszystko to czyni, posługując się adaptacją.

Alicja Helman

Problematyka interpretacji nie została dotychczas wyodrębniona przez teoretyków filmu z kompleksu innych zagadnień. Oczywiście, w ślad za teoretykami literatury, każdy teoretyk filmu czyni podstawowe rozróżnienie między analizą, opisem i interpretacją, poprzestaje na kilku uwagach definiujących każdą z tych procedur badawczych, po czym przechodzi do prawdziwego przedmiotu swych zainteresowań — do analizy. Analiza filmu bowiem to zabieg specyficzny, ściśle uwarunkowany naturą medium, wymagający innych narzędzi, odrębnych sposobów segmentacji niż te, które stosujemy, analizując utwory literackie. Przystąpienie do analizy uwarunkowane jest ponadto wyborem określonej bazy teoretycznej, ontologii dzieła filmowego, które to wybory decydują w sposób bezpośredni o metodzie analizy. Analizie potrzebny jest zaakceptowany metajęzyk, podstawowy kanon, wzory i modele interpretacji.

Alicja Helman

Pojęcie arcydzieła, odniesione do filmów, pociąga za sobą wiele trudności i problemów natury zupełnie specyficznej. Jak wiele innych pojęć używanych w filmoznawstwie zostało ukształtowane na gruncie innych sztuk i oddaje cechy im właściwe. Przypomnijmy, że estetyka, która jest nauką o wartościach, przez całe dziesięciolecia, a niekiedy i do dziś uznawała, że filmy w ogóle nie mogą pretendować do miana dzieł sztuki. Wprawdzie nie istniał i nie istnieje zbiór precyzyjnych kryteriów pozwalający bez żadnych wątpliwości odróżniać wytwory sztuki i nie-sztuki, ale wedle intuicyjnego, a powszechnie podzielanego przekonania dziełem sztuki może być tylko wytwór umysłu i rąk człowieka. Udział mechanicznego pośrednika, tak istotny w przypadku filmu, jest wykluczony ex deifinitione...

Ewelina Nurczyńska-Fidelska

Ogarnięcie w wymiarze krótkiego szkicu refleksją historyczną półwiecza dziejów polskiej kinematografii, a więc lat 1945–1996, jest zamierzeniem niewykonalnym. To, co będzie zatem jego treścią, to jedynie próba ich periodyzacji, której towarzyszyć będą porządkujące bieg owych dziejów wskazania dominującej w poszczególnych okresach głównych kontekstów polityczno-społecznych i kulturowych oraz tendencji artystycznego rozwoju z przywołaniem nazwisk tych przedstawicieli polskiego kina fabularnego, którzy tworzyli podstawowy kanon jego dzieł.

Grażyna Stachówna

Dopiero w latach 50. XX w. — a więc w pół wieku od momentu powstania filmu — młodzi i niepokorni redaktorzy „Cahiers du Cinema" zmienili status reżysera filmowego. Z organizatora planu zdjęciowego, członka ekipy realizatorskiej, sługi producenta — reżyser stał się artystą, indywidualnością twórczą, autorem. Właśnie, autorem oryginalnego dzieła filmowego kreującym na taśmie filmowej własną wizję rzeczywistości, oferującym widzom swoją prywatną hierarchię wartości i często zapisującym w utworze, mniej czy bardziej świadomie, swe indywidualne gusta, obsesje i skłonności. Reżyser filmowy został zrównany z pisarzem, malarzem i kompozytorem, stał się pełnoprawnym autorem dzieła, w którym zapisuje swą twórczą obecność, zbiera pochwały, gdy jest ono udane, i ponosi konsekwencje, gdy nie podoba się publiczności.

Alina Madej (Uniwersytet Śląski)

„Nie ma dziś filmu dla wszystkich, a film dla wybranych, dla niektórych, jest dla mnie, wyrosłego z dawnej tradycji kina, czymś nie do przyjęcia, wielką klęską i całkowitą przegraną" [1]. Ostatnie lata [2] twórczości Andrzeja Wajdy zdają się świadczyć o tym, że reżyser podjął desperacką próbę wskrzeszenia tego modelu kina, który miałby w jego przeświadczeniu spełniać wymagania i oczekiwania szerokiej publiczności filmowej. Jest przyzwyczajony do głębokiego rezonansu, jaki zazwyczaj wywoływała jego twórczość i uważa, że kino ma rację bytu jedynie w bezpośredniej, gwałtownej nawet i bolesnej konfrontacji z widownią. Już odbiór „Pierścionka z orłem w koronie" (1992) — filmu, który miał przywoływać ideowe tradycje polskiej szkoły filmowej i weryfikować historię opowiedzianą w „Popiele i diamencie" — powinien odwieść twórcę od zamysłu programowego nawiązania do swych wcześniejszych dokonań i artystycznych niespełnień. Realizacja „Wielkiego Tygodnia" (1996) — Wajda myślał o niej już w latach sześćdziesiątych — potwierdziła jedynie, że artysta zaczął rozmijać się z czasem, w który wcześniej z takim wyczuciem potrafił „wpisać" swą twórczość.

Alicja Helman

Klasycznym tematem feminizmu, z chwilą, gdy bierze na warsztat problematykę filmową, jest obraz kobiety. W myśl interpretacji feministycznej obrazy kobiet, które znajdujemy w filmach, są wytworem kultury mężczyzn (patriarchalnej bądź fallocentrycznej, jak ją nazywają feministki), która zapośrednicza widzenie oraz rzutuje na to, co jest widziane i jak jest widziane. Filmy, także te adresowane do kobiet, a niekiedy nawet realizowane przez kobiety — podporządkowane obowiązującym wzorcom kulturowym — przedstawiają obrazy kobiet takich, jakimi widzą je lub pragnęliby je widzieć mężczyźni. Obrazy te ukazują zatem nie tyle rzeczywiste kobiety, w specyficznym kontekście historycznym i społecznym, ile wyobrażenia o nich, podporządkowane życzeniowej projekcji bądź będące wyrazem lęku przed kobietami. „Kobiece" jawi się zatem jako „wieczne", niezmienne, tajemnicze i często niebezpieczne.

UWAGA! Ten serwis używa pliki cookies

Brak zmiany ustawienia przeglądarki oznacza zgodę na to. Czytaj więcej…

Rozumiem. Zamknij okno.

Cookies

Dokładamy wszelkich starań, aby prowadzony serwis ułatwiał każdemu użytkownikowi przeglądanie strony. Dlatego w trosce o bezpieczeństwo i wygodę zakupów informujemy, że poruszając się po stronie wyrażasz zgodę na wykorzystywanie przez stronę plików cookies. Istnieje możliwość korzystania ze strony internetowej bez wykorzystywania mechanizmu cookies, ale może to oznaczać, że niektóre funkcje lub usługi witryny nie będą działać poprawnie. Jeśli nie wyrażasz zgody na korzystanie z plików cookies powinieneś zaznaczyć w ustawieniach przeglądarki opcję odrzucania plików cookies lub sygnalizowania ich przesłania.

Czym są pliki cookies?

Pliki cookies (w dosłownym tłumaczeniu: ciasteczka) są to małe pliki tekstowe, wysyłane i przechowywane w Urządzeniu, z którego użytkownik łączy się z Internetem i wchodzi na stronę internetową Pliki te są bardzo pożyteczne, gdyż pozwalają "stronie" rozpoznać preferencje użytkownika. Plik cookie zazwyczaj zawiera nazwę strony internetowej z której pochodzi, "długość życia" pliku (to znaczy czas jego istnienia), oraz wartość, którą jest zazwyczaj przypadkowo wygenerowany unikalny numer.

Najczęściej pliki cookies są używane do:

  1. zapamiętywania danych, takich jak informacje wpisywane do formularzy czy danych logowania,
  2. identyfikacji użytkowników jako zalogowanych,
  3. zapamiętywania ustawień użytkowników dotyczących układu strony, rozmiaru tekstu, preferencji i kolorów,
  4. pokazywania użytkownikom, że są zalogowani na naszej stronie internetowej,
  5. wymiany informacji z partnerami handlowymi w celu świadczenia usług na naszej stronie internetowej. Informacje udostępniane w ten sposób są wykorzystywane wyłącznie do dostarczania usług, produktów i funkcji i nie są wykorzystywane do innych celów.

Do czego wykorzystujemy pliki cookies?

Wykorzystujemy pliki cookies do obserwacji sposobów użytkowania strony, dzięki czemu możemy zapewnić wygodę i bezpieczeństwo dokonywania zakupów. Korzystając z plików cookies nie przechowujemy Twoich danych osobowych, ani innych poufnych informacji.

Rodzaje wykorzystywanych Cookies

Stosowane przez nas cookies są bezpieczne dla Urządzenia Użytkownika. W szczególności tą drogą nie jest możliwe przedostanie się do Urządzeń Użytkowników wirusów lub innego niechcianego oprogramowania lub oprogramowania złośliwego. Pliki te pozwalają zidentyfikować oprogramowanie wykorzystywane przez Użytkownika i dostosować Serwis indywidualnie każdemu Użytkownikowi. Cookies zazwyczaj zawierają nazwę domeny z której pochodzą, czas przechowywania ich na Urządzeniu oraz przypisaną wartość.  Wykorzystujemy dwa typy plików cookies:
  1. Cookies sesyjne: są przechowywane na Urządzeniu Użytkownika i pozostają tam do momentu zakończenia sesji danej przeglądarki. Zapisane informacje są wówczas trwale usuwane z pamięci Urządzenia. Mechanizm cookies sesyjnych nie pozwala na pobieranie jakichkolwiek danych osobowych ani żadnych informacji poufnych z Urządzenia Użytkownika.
  2. Cookies trwałe: są przechowywane na Urządzeniu Użytkownika i pozostają tam do momentu ich skasowania. Zakończenie sesji danej przeglądarki lub wyłączenie Urządzenia nie powoduje ich usunięcia z Urządzenia Użytkownika. Mechanizm cookies trwałych nie pozwala na pobieranie jakichkolwiek danych osobowych ani żadnych informacji poufnych z Urządzenia Użytkownika.

Możliwość określenia warunków przechowywania lub uzyskania dostępu przez cookies

  1. Istnieje możliwość takiego skonfigurowania każdej przeglądarki internetowej, aby całkowicie lub częściowo wyłączyć możliwość przechowywania plików cookies na dysku twardym komputera lub innego urządzenia wykorzystywanego w celu przeglądania stron internetowych. Brak wyrażenia akceptacji plików cookie nie oznacza braku możliwości korzystania z strony.
  2. Użytkownik może samodzielnie i w każdym czasie zmienić ustawienia dotyczące plików Cookies, określając warunki ich przechowywania i uzyskiwania dostępu przez pliki Cookies do Urządzenia Użytkownika. Zmiany ustawień, o których mowa w zdaniu poprzednim, Użytkownik może dokonać za pomocą ustawień przeglądarki internetowej lub za pomocą konfiguracji usługi. Ustawienia te mogą zostać zmienione w szczególności w taki sposób, aby blokować automatyczną obsługę plików cookies w ustawieniach przeglądarki internetowej bądź informować o każdorazowym zamieszczeniu Cookies na urządzeniu Użytkownika. Szczegółowe informacje o możliwości i sposobach obsługi plików cookies dostępne są w ustawieniach oprogramowania (przeglądarki internetowej).
  3. Użytkownik może w każdej chwili usunąć pliki Cookies korzystając z dostępnych funkcji w przeglądarce internetowej, której używa.
  4. Ograniczenie stosowania plików Cookies, może wpłynąć na niektóre funkcjonalności dostępne na stronie internetowej Serwisu.