Witold Bobiński

„Wykształcić widza. Sztuka oglądania w edukacji polonistycznej”

„Wykształcić widza. Sztuka oglądania w edukacji polonistycznej”

Dlaczego trzeba Wykształcić widza?

Od wielu lat staram się kształtować wśród młodych ludzi kompetencje odbioru filmu, a właściwie umiejętność świadomego i krytycznego dialogowania z dziełem filmowym. Najpierw przez szereg lat wykorzystywałem film w mojej pracy szkolnego polonisty, później próbowałem – i nadal to robię – inspirować przyszłych nauczycieli do pracy z filmem na lekcjach języka polskiego na wszystkich poziomach edukacyjnych. Podstawy programowe tego przedmiotu nauczania – poprzednia i najnowsza – otwierają się na film, choć koncentrują się głównie na wykorzystaniu adaptacji filmowych dzieł literackich. W dzisiejszej rzeczywistości – tak mocno naznaczonej dominacją kultury audiowizualnej – to za mało. Statystyczny Polak ogląda średnio kilkaset filmów rocznie, jeśli zaliczyć do nich również odcinki seriali. Młodzi ludzie, nastolatkowie, obcują z tekstami audiowizualnymi jeszcze częściej, jeśli wziąć pod uwagę zasoby portalu You Tube, wideoklipy, gry komputerowe z filmową narracją. Przekazy wykorzystujące filmowy język opowiadania są i – w dającej się przewidzieć przyszłości – będą podstawowym narzeczem kulturowym uczestników życia społecznego. To narzecze można znać lepiej lub gorzej, można sprawniej lub słabiej się nim posługiwać, korzystać z niego. Film, we wszystkich swoich współczesnych przejawach, może być dla młodego, a później dojrzałego, człowieka źródłem szlachetnej i pogłębionej satysfakcji albo prostej uciechy na granicy rechotu. Między tymi kategoriami odbioru rozciąga się, rzecz jasna, bogate spektrum stanów pośrednich, w których lokują się postawy i kompetencje odbiorcze młodzieży. Powinniśmy je kształtować i uszlachetniać, doskonalić i wysubtelniać – my wszyscy, którym zależy na tym, aby młodzi ludzie – mówiąc słowami Jerzego Płażewskiego – jak najmądrzej, najpełniej bawili się w kino, obcowali z filmem. On bowiem pozostanie dla nich głównym, a czasami jedynym, powszechnie akceptowanym i wykorzystywanym składnikiem kulturowej oferty naszych czasów. Pozostanie najczęściej otwieraną furtką do całego uniwersum narracji, także tych spod znaku literatury.

Jak kształcić widza?

Po pierwsze, jak najczęściej oglądać z nim filmy lub ich fragmenty. Po drugie, co równie ważne jak pierwsze, możliwie często stymulować refleksję na temat doświadczenia filmowego, inicjować, budzić i rejestrować – mówiąc słowami Jana Mukarovskiego – wewnętrzną mowę widza. Uważam to pojęcie za kategorię fundamentalną w całym procesie kształtowania kompetencji widza filmowego. Nazywa ono procesy i zjawiska, które są naturalnymi atrybutami każdego doświadczenia audiowizualnego, często wszakże pozostają w stadium utajonym, nieuświadomionym, „niemym”. Inicjować, ocalać i wzbogacać mowę wewnętrzną widza – oto w największym skrócie zadanie każdego edukatora filmowego, także nauczyciela polonisty, który rolę przewodnika po świecie filmu może i powinien przyjmować niejako naturalnie. W obszarze powszechnego kształcenia to właśnie domena polonisty leży najbliżej filmu, bo ten ostatni stał się dziś elementem kultury literackiej.

Co oznacza w istocie stymulowanie mowy wewnętrznej widza, zwłaszcza młodego i wciąż pogłębiającego swe doświadczenia? To praca nad tym, aby – naturalne dla nas wszystkich – odruchy i reakcje towarzyszące spotkaniu z filmem w coraz większym stopniu stawały się fundamentem świadomej i wnikliwej, rozległej i wyjaśniającej refleksji. Opisana w książce Wykształcić widza koncepcja doskonalenia kompetencji odbioru filmu jest ufundowana na przeświadczeniu, że wszyscy mamy naturalne „wychylenie ku interpretacji”, czyli – jak to ujął David Bordwell – „porządek bez znaczenia nas drażni”. Porządek fabuły, relacje między bohaterami, forma opowieści – to wszystko wywołuje nasze reakcje i domaga się uspójnienia, tłumaczenia. Właściwe nam wszystkim odruchy widza (także czytelnika), jego emocje, komentarze, pytania do tekstu filmowego i siebie jako odbiorcy, skojarzenia, oceny – stanowią składniki wewnętrznej mowy, która trwa czasem długo po zakończeniu seansu i zmierza do ukształtowania obrazu dzieła filmowego, w tym także jego sensu. Wykorzystać je i układać w kształt filmowej refleksji, budując jednocześnie nawyk jej formułowania w języku rozsądnie wzbogacanym o potrzebne pojęcia – oto zadanie edukatora filmowego, który zasadnie może być dziś postrzegany jako przewodnik po świecie kultury. Taki przewodnik nie tylko ujawnia i sugeruje ścieżki od obrazów do sensów, ale też wprowadza w sztukę oglądania jako sztukę myślenia.

Książka jest sugestią, propozycją. Opisany w niej model kształcenia filmowego można dowolnie kształtować – poszerzać, uszczuplać, różnicować wewnętrznie. Realizując go w zaproponowanym kształcie czy też modyfikując, warto pamiętać o jednym – zabawa w mądre oglądanie filmów zawsze winna być zanurzona w zmysłowym, emocjonalnym doświadczeniu dzieła filmowego i wychylona ku nadawaniu sensów ekranowym światom i zdarzeniom.


O autorze:

dr hab. Witold Bobiński

(Katedra Polonistycznej Edukacji Nauczycielskiej na Wydziale Polonistyki Uniwersytetu Jagiellońskiego)

Dydaktyk literatury z przeszłością nauczyciela języka polskiego. Autor kilku serii podręczników języka polskiego dla gimnazjum i szkoły ponadgimnazjalnej (najważniejsze to Świat w słowach i obrazach, Barwy epok, Lustra świata) oraz podręczników historii dla szkoły podstawowej i gimnazjum. Ekspert Ministerstwa Edukacji Narodowej w pracach nad podstawą programową języka polskiego (2008-2009). Współpracownik Instytutu Badań Edukacyjnych. Szczególnie interesuje się wykorzystaniem filmu i tekstów audiowizualnych w dydaktyce literacko-kulturowej oraz rolą podręcznika w edukacji polonistycznej. Wydał m.in. Idę do kina, czyli co każdy kinoman wiedzieć powinien (Kraków 1994), Drugi oddech polonisty, (Warszawa 1995), Teksty w lustrze ekranu (Kraków 2011). Publikował w „Znaku", "Tygodniku Powszechnym", „Zeszytach Szkolnych". Pasje nie całkiem naukowe to: podróże do Włoch, piłka nożna, enologia (w latach 2009-2012 stały felietonista „Czasu Wina") proza podróżna i oczywiście kino, kino, kino…
(źródło: http://www.kpen.polonistyka.uj.edu.pl/dr-hab.-witold-bobinski1)

 
 

UWAGA! Ten serwis używa pliki cookies

Brak zmiany ustawienia przeglądarki oznacza zgodę na to. Czytaj więcej…

Rozumiem. Zamknij okno.

Cookies

Dokładamy wszelkich starań, aby prowadzony serwis ułatwiał każdemu użytkownikowi przeglądanie strony. Dlatego w trosce o bezpieczeństwo i wygodę zakupów informujemy, że poruszając się po stronie wyrażasz zgodę na wykorzystywanie przez stronę plików cookies. Istnieje możliwość korzystania ze strony internetowej bez wykorzystywania mechanizmu cookies, ale może to oznaczać, że niektóre funkcje lub usługi witryny nie będą działać poprawnie. Jeśli nie wyrażasz zgody na korzystanie z plików cookies powinieneś zaznaczyć w ustawieniach przeglądarki opcję odrzucania plików cookies lub sygnalizowania ich przesłania.

Czym są pliki cookies?

Pliki cookies (w dosłownym tłumaczeniu: ciasteczka) są to małe pliki tekstowe, wysyłane i przechowywane w Urządzeniu, z którego użytkownik łączy się z Internetem i wchodzi na stronę internetową Pliki te są bardzo pożyteczne, gdyż pozwalają "stronie" rozpoznać preferencje użytkownika. Plik cookie zazwyczaj zawiera nazwę strony internetowej z której pochodzi, "długość życia" pliku (to znaczy czas jego istnienia), oraz wartość, którą jest zazwyczaj przypadkowo wygenerowany unikalny numer.

Najczęściej pliki cookies są używane do:

  1. zapamiętywania danych, takich jak informacje wpisywane do formularzy czy danych logowania,
  2. identyfikacji użytkowników jako zalogowanych,
  3. zapamiętywania ustawień użytkowników dotyczących układu strony, rozmiaru tekstu, preferencji i kolorów,
  4. pokazywania użytkownikom, że są zalogowani na naszej stronie internetowej,
  5. wymiany informacji z partnerami handlowymi w celu świadczenia usług na naszej stronie internetowej. Informacje udostępniane w ten sposób są wykorzystywane wyłącznie do dostarczania usług, produktów i funkcji i nie są wykorzystywane do innych celów.

Do czego wykorzystujemy pliki cookies?

Wykorzystujemy pliki cookies do obserwacji sposobów użytkowania strony, dzięki czemu możemy zapewnić wygodę i bezpieczeństwo dokonywania zakupów. Korzystając z plików cookies nie przechowujemy Twoich danych osobowych, ani innych poufnych informacji.

Rodzaje wykorzystywanych Cookies

Stosowane przez nas cookies są bezpieczne dla Urządzenia Użytkownika. W szczególności tą drogą nie jest możliwe przedostanie się do Urządzeń Użytkowników wirusów lub innego niechcianego oprogramowania lub oprogramowania złośliwego. Pliki te pozwalają zidentyfikować oprogramowanie wykorzystywane przez Użytkownika i dostosować Serwis indywidualnie każdemu Użytkownikowi. Cookies zazwyczaj zawierają nazwę domeny z której pochodzą, czas przechowywania ich na Urządzeniu oraz przypisaną wartość.  Wykorzystujemy dwa typy plików cookies:
  1. Cookies sesyjne: są przechowywane na Urządzeniu Użytkownika i pozostają tam do momentu zakończenia sesji danej przeglądarki. Zapisane informacje są wówczas trwale usuwane z pamięci Urządzenia. Mechanizm cookies sesyjnych nie pozwala na pobieranie jakichkolwiek danych osobowych ani żadnych informacji poufnych z Urządzenia Użytkownika.
  2. Cookies trwałe: są przechowywane na Urządzeniu Użytkownika i pozostają tam do momentu ich skasowania. Zakończenie sesji danej przeglądarki lub wyłączenie Urządzenia nie powoduje ich usunięcia z Urządzenia Użytkownika. Mechanizm cookies trwałych nie pozwala na pobieranie jakichkolwiek danych osobowych ani żadnych informacji poufnych z Urządzenia Użytkownika.

Możliwość określenia warunków przechowywania lub uzyskania dostępu przez cookies

  1. Istnieje możliwość takiego skonfigurowania każdej przeglądarki internetowej, aby całkowicie lub częściowo wyłączyć możliwość przechowywania plików cookies na dysku twardym komputera lub innego urządzenia wykorzystywanego w celu przeglądania stron internetowych. Brak wyrażenia akceptacji plików cookie nie oznacza braku możliwości korzystania z strony.
  2. Użytkownik może samodzielnie i w każdym czasie zmienić ustawienia dotyczące plików Cookies, określając warunki ich przechowywania i uzyskiwania dostępu przez pliki Cookies do Urządzenia Użytkownika. Zmiany ustawień, o których mowa w zdaniu poprzednim, Użytkownik może dokonać za pomocą ustawień przeglądarki internetowej lub za pomocą konfiguracji usługi. Ustawienia te mogą zostać zmienione w szczególności w taki sposób, aby blokować automatyczną obsługę plików cookies w ustawieniach przeglądarki internetowej bądź informować o każdorazowym zamieszczeniu Cookies na urządzeniu Użytkownika. Szczegółowe informacje o możliwości i sposobach obsługi plików cookies dostępne są w ustawieniach oprogramowania (przeglądarki internetowej).
  3. Użytkownik może w każdej chwili usunąć pliki Cookies korzystając z dostępnych funkcji w przeglądarce internetowej, której używa.
  4. Ograniczenie stosowania plików Cookies, może wpłynąć na niektóre funkcjonalności dostępne na stronie internetowej Serwisu.