Sarmatyzm i obyczaje sarmackie. Zajęcia z wykorzystaniem filmu „Bitwa pod Wiedniem”

 

Maciej Dowgiel

Cele lekcji

Uczeń:

  • rozumie pojęcie sarmatyzm i umie wskazać jego charakterystyczne cechy
  • definiuje i utrwala pojęcia: kontusz, żupan, karabela, delia, hajdawery, szarawary
  • określa ramy czasowe i geograficzne występowania ideologii sarmatyzmu
  • opisuje typowy strój szlachecki oraz cechy charakterystyczne stylu życia szlachty w XVII wieku
  • dostrzega wpływ kultury sarmackiej na życie polityczne Polski w XVII wieku
  • doskonali umiejętność selekcjonowania i porządkowania zdobytych informacji
  • rozwija umiejętności związane z komunikacją międzyludzką i partnerstwem
  • zabiera głos w dyskusji
  • prezentuje własny punktu widzenia i uczy się uwzględniania poglądów innych

Czas pracy

1 godzina lekcyjna + projekcja filmu lub wybranych fragmentów filmu

Środki dydaktyczne

  • film „Bitwa pod Wiedniem” (2012) w reż. Renco Martinellego, ewentualnie wybrane fragmenty
  • materiały ikonograficzne (Załącznik nr 1)
  • karty pracy i tabele
  • materiały piśmiennicze

Formy pracy

  • praca z całą klasą
  • praca w grupach
  • praca indywidualna

Metody pracy

  • elementy burzy mózgów
  • dyskusja ukierunkowana
  • praca z tekstem
  • wchodzenie w rolę

Przebieg lekcji

Przed zajęciami młodzież zapoznaje się z informacjami na temat sarmatyzmu zawartymi w podręczniku do historii i ogląda film „Bitwa pod Wiedniem” (2012) w reż. Renco Martinellego, ewentualnie jego wybrane fragmenty.

Nauczyciel zaznajamia uczniów z celami i tematem lekcji.

Uczniowie zostają podzieleni na grupy, a następnie otrzymują od nauczyciela karty, na których przedstawione zostały charakterystyczne przejawy sarmatyzmu przemieszane z cechami i zachowaniami niezwiązanymi z ideologią szlachty polskiej wieku XVII. Zadaniem uczniów jest zaznaczenie charakterystycznych przejawów sarmatyzmu.

  • przywiązanie do tradycji
  • duma z ustroju państwa
  • bezwzględne posłuszeństwo królowi
  • przywiązanie do jednego określonego wyznania religijnego
  • zamiłowanie do rozbudowanych ceremonii
  • przesadna grzeczność
  • wstrzemięźliwość w jedzeniu i piciu
  • podkreślanie wagi i znaczenia innych stanów dla prawidłowego rozwoju państwa
  • postawa szacunku i otwartości wobec innych nacji i kultur
  • skromny strój
  • zamiłowanie do balów, polowań i hulanek
  • podkreślanie starożytnego pochodzenia całości szlachty polskiej jak też poszczególnych rodów
  • kwiecisty język pełen łacińskich wtrętów
  • dążenie do reformowania kraju i wprowadzania różnego rodzaju nowinek (ustrojowych, technologicznych itp.)
  • dążenie do poprawy położenia przedstawicieli mieszczaństwa i chłopstwa.

Przedstawiciele poszczególnych grup zapisują na tablicy wybrane przez siebie elementy pod nagłówkiem CECHY SARMATYZMU.

Uczniowie, pracując całą klasą, sprawdzają poprawność zapisu na tablicy i dokonują niezbędnych poprawek.

Uczniowie pracują w grupach. Ich celem jest wskazanie charakterystycznych elementów wyglądu zewnętrznego przedstawicieli trzech różnych kultur (Europa Zachodnia, Rzeczpospolita, Turcja) występujących w filmie.

Przedstawiciele poszczególnych grup zapisują swoje spostrzeżenia na tablicy w tabeli.

Rzeczpospolita Europa Zachodnia Turcja

W tej części zajęć uczniowie nie muszą posługiwać się poprawną terminologią odnoszącą się do ubioru przedstawicieli poszczególnych nacji. Wystarczy, jeśli uczniowie w sposób ogólny opiszą cechy charakterystyczne danego ubioru i zauważą występujące między nimi różnice.

Uczniowie pracując w parach dopasowują nazwy charakterystycznych elementów stroju polskiego szlachcica z wieku XVII do podanych definicji. W trakcie tego ćwiczenia uczniowie mogą posiłkować się podręcznikiem lub innymi źródłami, jeśli będzie to konieczne (słowniki, encyklopedie, Internet – w zależności od możliwości).

1. kontusz A) rodzaj płaszcza, w odróżnieniu od kontusza nie przepasywany, często noszony jak opończa – rozpięty i jedynie zarzucony na ramiona
2. żupan B) element stroju szlacheckiego wykonywany najczęściej z jedwabiu, bogato zdobiony, owijany wokół pasa kilka razy, przy czym końce zakładano misternie, by nie został pognieciony
3. karabela C) czapka bez daszka, obrzeżona futrem, z aksamitną główką, często zdobiona czaplimi piórami
4. pas kontuszowy D) szerokie, długie, bufiaste spodnie noszone powszechnie przez szlachtę ze względu na to, że były wygodne do jazdy konnej
5. delia E) lekka, bogato zdobiona szabla szlachty polskiej
o rękojeści ukształtowanej na wzór głowy orła
6. kołpak F) staropolska męska szata, bardzo długa, z rękawami, zapinana na rząd drobnych guzików lub haftek, często dłuższa od kontusza, w żywych kolorach,
z kosztownego materiału
7. hajdawery / szarawary G) szata wierzchnia, rodzaj płaszcza lub kamizelki,
z charakterystycznymi rozciętymi od pachy do łokci rękawami, które albo luźno zwisały, albo, odrzucone do tyłu, odsłaniały żupan

Po zakończeniu prac wybrani przez nauczyciela uczniowie lub ochotnicy przedstawiają swoje rozwiązania. Ich prawidłowość weryfikowana jest przez pozostałą część klasy i nauczyciela.

Uczniowie otrzymują od nauczyciela materiały ikonograficzne i pracują w grupach przygotowują opis stroju polskiego szlachcica przedstawionego w otrzymanych materiałach, w taki sposób, jak opisuje się stroje prezentowane przez modeli i modelki na pokazach mody.

Po zakończeniu pracy z materiałem ikonograficznym poszczególne grupy prezentują swoje opisy. Pozostali uczniowie (z pomocą nauczyciela, jeśli jest to konieczne) sprawdzają poprawność prezentowanych opisów i wprowadzają poprawki, jeżeli jest to konieczne.

Nauczyciel podsumowuje lekcję i przeprowadza ewaluację dokonań.

Zakończenie lekcji.

Załączniki

Załącznik nr 1

Printscreen ze zwiastuna filmu na www.filmweb.pl,

Bitwa pod Wiedniem 11

Bitwa pod Wiedniem 12
Zdjęcie powyżej z www.stopklatka.pl

Bitwa pod Wiedniem 13
Zdjęcie z www. film.dziennik.pl

Bitwa pod Wiedniem 14
Zdjęcie z www.mmwloclawek.pl

Bitwa pod Wiedniem 15
Zdjęcie z www.ddwloclawek.pl

tytuł: „Bitwa pod Wiedniem”
gatunek: dramat, familijny, historyczny, przygodowy, religijny
reżyseria: Renzo Martinelli
produkcja: Polska, Włochy
rok prod.: 2012
Wróć do wyszukiwania
2017-05-29T23:15:01+00:00
Wielkość czcionki
Kontrast